From the scholars of the Indian subcontinent Ahmad Ali Lahori, Shabbir Ahmad Uthmani and Israr Ahmad`s lives, works and their contribution to tafsir works

Abstract

The Indian Subcontinent constitutes a significant intellectual milieu for Islamic thought and tafsir, particularly during the 19th and 20th centuries, a period marked by profound political and scholarly transformations. This study aims to examine the exegetical activities of Ahmad Ali Lahori, Shabbir Ahmad Uthmani, and Israr Ahmad, who lived in the Indian Subcontinent during this period, within their historical and intellectual contexts. The main focus of the article is a comparative analysis of the purposes, methods, and contents of the Qurʾanic commentaries produced by these three exegetes in light of the social, political, and intellectual conditions in which they lived. In this regard, the study aims to identify the specific needs that each exegete sought to address through their interpretation of the Qurʾan. The central problem addressed in this research lies in the tendency of modern Qurʾanic exegetical studies in the Indian Subcontinent to focus on individual figures in isolation. At the same time, insufficient attention has been paid to comparative approaches that reveal both continuity and transformation within the exegetical tradition of the period. This limitation obscures a comprehensive understanding of the prevailing intellectual mindset and the evolving nature of tafsir in the modern era. Another major objective of this study is to identify the ijtihad-based approaches articulated in the exegetical works of these scholars during the colonial period and to analyse how such approaches functioned as discursive tools aimed at raising public awareness, guiding society, and responding to contemporary socio-political challenges. In this context, the study examines how these mufassirs employed their scholarly writings not merely as academic endeavours but also as instruments for conveying social messages and fostering a sense of intellectual and moral resistance. Employing qualitative research methods, this study utilises historical analysis and comparative textual examination. In addition, the study employs a comparative analysis of two selected surahs in order to demonstrate the mufassirs’ methodological approaches in a more concrete manner. In this context, Sūrat al-Fātiḥa is chosen for its representative role in reflecting the general exegetical framework and foundational hermeneutical principles of each commentator, while Sūrat al-Ṣaff is examined due to its thematic emphasis on jihad, collective responsibility, and social struggle. The analysis of these two surahs enables a detailed comparison of how the exegetes apply the method of interpreting the Qurʾan through the Qurʾan, their use of transmitted and rational sources, their engagement with linguistic and historical explanations, and their responses to contemporary socio-political challenges. Through this text-centered approach, the article moves beyond a descriptive overview of exegetical tendencies and illustrates how differing methodologies are manifested in practical interpretation. This contributes to a clearer understanding of the methodological diversity and intellectual richness of modern tafsir activities in the Indian Subcontinent. The exegetes’ biographies, works, and methodological approaches are analysed through primary and secondary sources. The findings demonstrate that although the exegetical works of these three scholars differ in terms of aims, methods, and style, they all directly engage with the social and political problems of their time. In conclusion, this study reveals that modern Qurʾanic exegetical activities in the Indian Subcontinent do not represent a monolithic tradition; rather, they reflect a rich diversity shaped by distinct scholarly and ideological orientations, which collectively constitute a significant contribution to the tafsir tradition.Hint alt kıtası, 19. ve 20. yüzyıllarda hem siyasî hem de ilmî açıdan derin dönüşümlerin yaşandığı bir coğrafya olduğundan İslam düşüncesi ve tefsir faaliyetleri bakımından dikkat çekici bir zemin sunmaktadır. Bu çalışma, söz konusu dönemde Hint alt kıtasında yaşamış olan Ahmad Ali Lahorî, Şebbîr Ahmad Osmânî ve İsrar Ahmad’in tefsir faaliyetlerini, tarihsel ve ilmî bağlamı içerisinde ele almayı amaçlamaktadır. Makalenin temel konusu, bu üç müfessirin yaşadıkları sosyal, siyasî ve entelektüel şartlar çerçevesinde kaleme aldıkları tefsirlerin amaç, yöntem ve muhteva bakımından karşılaştırmalı olarak incelenmesidir. Bu bağlamda, her bir müfessirin tefsir anlayışının hangi ihtiyaçlara cevap vermeyi hedeflediği ortaya konulmaktadır. Bu konunun ele alınmasının temel gerekçesi, Hint alt kıtasında modern dönemde ortaya çıkan tefsir çalışmalarının çoğu zaman tekil şahsiyetler üzerinden değerlendirilmesi ve bu çalışmaların karşılaştırmalı bir bakış açısıyla yeterince analiz edilmemesidir. Bu eksiklik, dönemin ilmî zihniyetini ve tefsir geleneğindeki süreklilik ve dönüşümü kavramayı zorlaştırmaktadır. Ayrıca bu çalışmanın hedeflerinden biri, sömürgecilik döneminde söz konusu müfessirlerin tefsirlerinde ortaya koydukları içtihadî yaklaşımları tespit etmek ve bu içtihadî tutumların, halkı bilinçlendirme, yönlendirme ve dönemin sosyal-siyasî sorunlarına cevap üretme amacıyla nasıl bir söylem aracına dönüştürüldüğünü ortaya koymaktır. Bu bağlamda, müfessirlerin kalemlerini yalnızca ilmî bir faaliyet olarak değil, aynı zamanda topluma mesaj verme ve direniş bilinci inşa etme aracı olarak nasıl kullandıkları da analiz edilmektedir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel analiz ve karşılaştırmalı metin incelemesi kullanılmıştır. Ayrıca çalışma, müfessirlerin tefsir anlayışlarını daha somut biçimde ortaya koyabilmek amacıyla iki örnek sure üzerinden karşılaştırmalı bir analiz yürütmektedir. Bu çerçevede Fâtiha suresi, tefsirlerin genel yöntemini ve temel hermenötik yaklaşımlarını yansıtması bakımından; Saff suresi ise cihad, toplumsal sorumluluk ve mücadele vurgusu içeren muhtevası sebebiyle tercih edilmiştir. Seçilen bu iki sure üzerinden yapılan inceleme, müfessirlerin Kur’an’ı Kur’an’la tefsir etme yöntemlerini, rivayet ve dirayet unsurlarına verdikleri ağırlığı, dilsel ve tarihsel açıklamalara yaklaşımlarını Mekkî-Medenî sure özelliklerini de dikkate alarak ve çağdaş problemlere temas biçimlerini karşılaştırmalı olarak değerlendirme imkânı sunmaktadır. Böylece makale, yalnızca genel tefsir anlayışlarını betimlemekle yetinmeyip, metin merkezli analiz yoluyla söz konusu yaklaşımların pratikte nasıl tezahür ettiğini göstermeyi hedeflemektedir. Bu yöntem, Hint alt kıtasındaki modern dönem tefsir faaliyetlerinin iç çeşitliliğini ve metodolojik zenginliğini daha görünür kılmaktadır. Müfessirlerin biyografileri, eserleri ve tefsir metotları birincil ve ikincil kaynaklar ışığında değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, söz konusu üç müfessirin tefsirlerinin amaç, yöntem ve üslup bakımından birbirinden farklılaştığını, ancak tamamının yaşadıkları dönemin sosyal ve siyasî problemlerine doğrudan temas ettiğini göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, Hint alt kıtasında modern dönemde ortaya çıkan tefsir faaliyetlerinin tek tip bir yapı arz etmediğini, aksine farklı ilmî ve ideolojik yönelimlerle zenginleştiğini ortaya koymakta, bu çeşitliliğin tefsir geleneği açısından önemli bir birikim oluşturduğunu göstermektedir.