Talim ve terbiye kavramları: İslam'ın ilk dönemlerinden hicri 6. yüzyıla kadar

Abstract

“Talim” ve “terbiye” kavramları İslam’ın ilk dönemlerinden itibaren yüzyıllar boyunca sürekli bir evrim ve farklılaşma geçirerek, çocukların eğitim ve öğrenim faaliyetleri açısından önemli bir rol oynamıştır. Gelişmekte olan fıkıh, kelam, tefsir, hadis gibi ilimlerin yanı sıra talim ve terbiye meseleleri de gündemdeki yerini korumuştur. Üstelik zikredilen ilimlerden ayrı olarak sadece konunun uzmanlarını değil toplumun farklı kesimlerini de ilgilendiren bir mesele olmaya devam etmiştir. Aileler çocuklarına iyi bir dini eğitim aldırma saikiyle talim ve terbiye sürecinin doğrudan bir parçası haline gelmiştir. Eğitim ve öğretim faaliyetleri zamanla dönüşen sosyal, kültürel ve siyasi koşullara bağlı olarak değişime uğramıştır. Doğal olarak bu süreçte kavramların anlam ve kullanımında farklılıklar ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, talim ve terbiye terimlerinin İslam’ın ilk dönemlerinden hicri 6. yüzyıla kadarki tarihsel süreçte geçirdiği aşmalar, edindiği manalar, kullanım çeşitliliği, bu terimlerin zaman içinde ve bölgeden bölgeye olan muhtemel anlam farklılıkları incelenmiştir. Değişim ve farklılaşma süreci ilgili kaynaklara dayanılarak araştırılıp analiz edilmiştir. Kavramların devirden devire, bölgeden bölgeye kullanımında olası anlam farklılıkları da göz önünde tutulmuştur. Bir diğer ifadeyle, İslam’ın ilk yüzyıllarından hicri 6. Yüzyıla kadar olan dönem, bu kavramların kullanımının inceleneceği birinci evreyi oluşturmaktadır. Bu dönemde talim ve terbiye terimlerinin ifade ettiği anlamlar, eğitime dair o döneme ait çeşitli eserler aracılığıyla detaylandırılmıştır.