[Book Review]: "Managing Paperwork in Mamluk Cairo: Archives, Waqf and Society"

Abstract

Bu çalışma, Daisy Livingston’ın Managing Paperwork in Mamluk Cairo: Archives, Waqf and Society başlıklı eserini metodolojik, kuramsal ve içeriksel açıdan tahlil etmektedir. Eser, Doğu Akdeniz İslam toplumlarında fiziki ve tekmerkezli bir "devlet arşivi" yokluğunu bürokratik gelişmemişlik veya "sözlü kültürün hegemonyası" olarak okuyan şarkiyatçı "arşivsel fetret" (archival deficit) paradigmasını yapı sökümüne uğratmaktadır. Mısır Ulusal Arşivi ve Karay Yahudi Cemaati’ne ait yaklaşık 900 belgeden oluşan korpusu diplomatik, paleografik ve materyal kültür metodolojileriyle ele alan yazar; geç Orta Çağ Kahiresi’nde çok merkezli ve son derece dinamik bir "belge ekolojisi" ile gelişmiş bir "dokümantasyon kültürü" bulunduğunu ortaya koymaktadır. Belgelerin genesisinden muhafazasına uzanan yaşam döngülerini "aşağıdan yukarıya ve içeriden dışarıya" bir yaklaşımla izleyen Livingston, roloların üzerine eklenen onaylar (ittiṣāl) ve görsel navigasyon araçlarıyla kâğıdın bizzat bir arşive dönüştüğünü; Sultan el-Gavri örneğinde görüldüğü üzere belgenin siyasi ve iktisadi bir kalkan olarak enstrümantalize edildiğini ileri sürmektedir. Değerlendirmede, eserin arşivsel muhafazayı maddiyatçı bir determinizmle açıklama meyli, kâğıt ve noter maliyetleri sebebiyle "belge biriktirme kültürünün" toplumsallığından ziyade sınıfsal boyutunu göz ardı etmesi ve sosyal hayata dair canlı vaka analizlerinde yetersiz kalması gibi hususlar eleştirilmekle birlikte; kitabın modern öncesi İslam bürokrasisi ve kurumsal hafıza tarihyazımında yöntemsel bir kırılma yarattığı vurgulanmaktadır.