Antik ve modern kaynaklar ışığında İskit etnonimi

Abstract

Avrasya bozkır kuşağının öncü siyasi teşekküllerinden İskitler, MÖ VIII. yüzyıldan itibaren antik dünyanın jeopolitik ve kültürel haritasını şekillendirmiştir. Bu çalışma, İskitlerin etnik ve siyasi kimliğini tanımlayan etnonim meselesini, antik kaynaklar ve modern literatür eşliğinde disiplinlerarası bir perspektifle incelemektedir. Asur kayıtlarında Aškuza, Urartu kaynaklarında İš-gi-gu-lu, Pers kitabelerinde Saka, Hint destanlarında Shaka, Grek külliyatında Skythai ve Çin yıllıklarında Sai olarak geçen adlandırmaların tarihsel süreçteki semantik dönüşümü temel sorunsal olarak ele alınmaktadır. Etimolojik tartışmalar kapsamında Hint-İran, Ural-Altay ve Slav ekollerinin teorileri, bozkır sosyolojisi ve askeri teşkilatlanma ilkeleriyle kıyaslanmıştır. İskitçenin gramatikal yapısı tam olarak aydınlatılmadan yapılan tanımlamaların yöntemsel sınırlılığı saptanarak; dış kaynaklı eksonimler ile topluluğun öz tanımlaması olan endonimler arasındaki anlamsal boşluk kimlik tartışmalarının merkezine yerleştirilmiştir. Onomastik evrim süreci; eponim karakter, hanedan kolunu temsil eden öz tanımlama (Skoloti) ve kapsayıcı politonim aşamalarıyla modellenmiştir. Bu yapının Türk devlet geleneğindeki “Oğuz” modeliyle sergilediği paralellik, İskit kimliğinin hanedan temelli aidiyetten kurumsal bir üst kimliğe dönüştüğünü teyit etmektedir. Sonuç olarak İskit isminin, ardıl devletler (Hun, Göktürk, Selçuklu, Osmanlı) için bozkır kültür dairesini temsil eden aktarılabilir bir metafora dönüştüğü ortaya konulmuştur.

The Scythians, one of the earliest political entities of the Eurasian steppe, played a dominant role in shaping the geopolitical and cultural map of the ancient world since the 8th century BC. This study examines the issue of ethnonyms defining the ethnic and political identity of the Scythians through an interdisciplinary perspective, accompanied by ancient sources and modern literature. The primary problematic focuses on the semantic transformation of terms such as Aškuza in Assyrian records, Saka in Persian inscriptions, Skythai in Greek corpus, and Sai in Chinese annals. Within the scope of etymological debates, theories developed by Indo-Iranian, UralAltaic, and Slavic schools are analyzed in comparison with steppe sociology and military organization principles. The semantic gap between exonyms produced by external sources and endonyms emerging from the community’s own hierarchy is positioned at the center of identity discussions. The process of onomastic evolution is modeled through stages: the eponym character (King Scythes), self-identification representing the elite dynastic branch (Skoloti), and the inclusive polytonym phase. The parallelism of this structural development with the “Oghuz” model in the Turkish state tradition proves that Scythian identity evolved from a dynasty-based affiliation into a corporate identity representing the common administrative and political upper-identity of the steppe.