Şerif el-Murtazâ'nın Gurerü'l- Fevâid ve Dürerü'l-Kalâid adlı eserindeki hadis yorumculuğu ve hadislerin değerlendirilmesi

Abstract

Şiî hadis anlayışının temelini, Hz. Peygamber ile imamların sözleri, fiilleri ve takrirleri arasında herhangi bir fark gözetmeme ilkesi oluşturur. Bu yaklaşıma göre, bir rivayetin yalnızca imamlara dayanması onun hadis olarak kabul edilmesi için yeterlidir ve ayrıca Hz. Peygamber'e doğrudan nispet edilmesine ihtiyaç duyulmaz. Şiî düşünce geleneğinde önemli bir yeri olan ve fıkıh ile kelâm alanlarında etkili görüşleriyle tanınan Şerîf el-Murtazâ'nın (ö. 436/1044) hadis yorumları da bu anlayış doğrultusunda ele alınmalıdır. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm olan giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, kapsamı ve kaynaklarına değinilmiştir. İkinci bölümünde, Murtazâ'nın hayatı, ilmî şahsiyeti ve eserleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde, Murtazâ'nın Ğurerü'l-Fevâid ve Dürerü'l-Kalâid adlı eserindeki hadis yorum teknikleri incelenmiş; hadisleri genellikle şiirlerle, ayet ve hadislerle, soru-cevap yöntemiyle ve yöneltilen itirazlara verdiği cevaplarla açıkladığı tespit edilmiştir. Dördüncü bölümde ise, yorumladığı hadislerin Ehl-i Sünnet ve Şiî kaynaklarda yer alıp almadığı araştırılmış; rivayetlerin çoğunlukla senetsiz aktarıldığı, bir kısmının ise klasik kaynaklarda yer almadığı görülmüştür. Bu bağlamda, müellifin çoğunlukla anlam bakımından müşkil fakat mezhepler arasında doğrudan tartışmaya yol açmayacak rivayetleri seçtiği tespit edilmiştir. Sonuç kısmı olan beşinci bölümünde ise çalışmanın genel değerlendirmesi yapılmıştır.

The foundation of the Shi'ite understanding of ḥadīth lies in the principle of making no distinction between the sayings, actions, and tacit approvals (taqrīr) of the Prophet (peace be upon him) and those of the Imams. According to this approach, it is sufficient for a narration to be attributed solely to an Imam for it to be considered a ḥadīth, and there is no requirement for it to be directly linked to the Prophet himself. In line with this understanding, the ḥadīth interpretations of Sharīf al-Murtaḍā (d. 436/1044)—who holds a significant position in the Shi'ite intellectual tradition and is recognized for his influential views in the fields of Islamic jurisprudence (fiqh) and theology (kalām)—should also be evaluated accordingly. This study consists of five chapters. The first chapter (Introduction) outlines the subject, purpose, scope, and sources of the research. The second chapter examines the life, scholarly persona, and works of al-Murtaḍā. The third chapter investigates his interpretive techniques as reflected in his work Ghurar al-Fawāʾid wa Durar al-Qalāʾid, identifying his explanatory methods, which often rely on classical poetry, Qur'ānic verses and other ḥadīths, the question-and-answer format, and responses to objections. The fourth chapter explores whether the ḥadīths interpreted by the author appear in Sunni and Shi'ite sources. It has been observed that most of the narrations are presented without chains of transmission (isnād), and that some do not appear in classical ḥadīth collections at all. It was also found that al-Murtaḍā tends to select narrations that are linguistically or conceptually ambiguous (mushkil), yet unlikely to provoke direct polemical controversy between sects. The final chapter presents the general conclusions of the study.