Dijital dünyada Müslüman olmak: Mecra, kimlik ve otorite

Abstract

21. yüzyılda internet, Müslümanlar için salt bir iletişim aracı olmanın ötesine geçerek; inancın yaşandığı, kimliklerin inşa edildiği ve dinî meselelerin müzakere edildiği bir “Siber İslami Ortam”a (Cyber Islamic Environment) evrilmiştir. Bu derleme kitap, dijitalleşmenin Müslüman toplumların inanç, pratik ve sosyalleşme biçimleri üzerindeki dönüştürücü etkisini çok boyutlu bir perspektifle incelemektedir. Çalışma, sanal ve fiziksel dünyalar arasındaki sınırların giderek geçirgenleştiği yeni bir düzlemde; çevrimiçi ve çevrimdışı alanların birbirini dışlamadığı “hibrit” bir dindarlık deneyimine odaklanmaktadır. Kitap, Türkiye’nin ağ toplumu tecrübesinden Diyanet İşleri Başkanlığı’nın dijitalleşme stratejilerine, sosyal medya fıkhından Müslüman kadınların dijital tefsir faaliyetlerine kadar uzanan geniş bir inceleme yelpazesi sunmaktadır. Bununla birlikte eser, “Şeyh Google” ve “Yapay Zekâ İmam” gibi metaforlar üzerinden dinî otoritenin yapısal dönüşümünü irdelerken; Kanada’daki Müslüman diasporasının mekânsal stratejilerini ve Üsküdar örneği üzerinden Z kuşağının yeni sosyalleşme kodlarını da analiz etmektedir. Algoritmalarla şekillenen bilgi hiyerarşisine ve dijital çağın beraberinde getirdiği etik sorulara dikkat çeken bu çalışma, okuyucuyu çağdaş Müslüman öznenin inşasını ve teşekkül eden yeni dijital dinî alanı keşfetmeye davet etmektedir.

In the 21st century, the internet has transcended its role as a mere communication tool for Muslims, evolving into a “Cyber Islamic Environment” where faith is lived, identities are constructed, and religious issues are negotiated. This volume examines the transformative impact of digitalization on the beliefs, practices, and forms of socialization within Muslim societies through a multidimensional perspective. The study focuses on a “hybrid” experience of religiosity in which offline and online spheres are not mutually exclusive, situated within a new plane where the boundaries between the virtual and physical worlds have become increasingly porous. The book presents a broad spectrum of inquiry, ranging from Türkiye’s network society experience to the digitalization strategies of the Presidency of Religious Affairs (Diyanet), and from the fiqh of social media to the digital exegesis (tafsir) activities of Muslim women. Furthermore, it scrutinizes the structural transformation of religious authority through metaphors such as “Sheikh Google” and the “AI Imam,” while also analyzing the spatial strategies of the Muslim diaspora in Canada and the new socialization codes of Generation Z, exemplified by the Üsküdar context. By highlighting the hierarchy of knowledge shaped by algorithms and the ethical questions posed by the digital age, this work invites readers to explore the construction of the contemporary Muslim subject and the emerging digital religious landscape.