Üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik iyi oluşlarını etkileyen faktörler

Abstract

Akranlarına kıyasla sosyal ve duygusal açıdan farklı bir gelişim süreci yaşayan üstün yetenekli öğrencilerin akademik gelişimleri kadar psikolojik iyi oluşlarına da ehemmiyet gösterilmesi, onların bütüncül gelişimlerinin sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu araştırma, bir Bilim ve Sanat Merkezi’nde öğrenim gören üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik iyi oluşlarını etkileyen faktörleri derinlemesine incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, gönüllü katılım esasına dayanarak 7 öğrenci, 8 veli, 7 öğretmen ve 3 yöneticiden oluşan toplam 25 kişilik bir çalışma grubu ile yürütülmüştür. Veriler yarı yapılandırılmış mülakatlar aracılığıyla toplanmış; araştırma yöntemi olarak nitel araştırma yaklaşımı kapsamında açıklayıcı durum çalışması benimsenmiştir. Bulgular doğrultusunda üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik iyi oluşlarını etkileyen çeşitli faktörler belirlenmiştir. Üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik iyi oluşları; kişilik özellikleri, sosyal-duygusal etkenler, akran ilişkileri, aile yapısı, eğitim ortamı ve toplumsal beklentiler gibi çeşitli faktörlerden etkilendiğine ulaşılmıştır. Katılımcılar görüşmeler sırasında bu faktörlere vurgu yaparak üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik iyi oluş süreçlerinde belirleyici olduklarını ifade etmişlerdir. Psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetleri, sosyal destek, aile ve öğretmen iş birliği, bireysel ve grup rehberliği, sosyal-duygusal beceri eğitimi ve ebeveyn farkındalık çalışmaları süreci iyileştirebilecek çözüm önerileri olarak sunulabilir. Gelecekteki araştırmaların farklı bölgelerden ve daha geniş çalışma gruplarıyla yapılması ve farklı veri kaynaklarının kullanılması, elde edilen sonuçların geçerliğini ve güvenirliğini artırabilir.It is of great importance to pay attention to the psychological well-being of gifted students, who experience a different social and emotional development process compared to their peers, as well as their academic development, in order to ensure their holistic development in a healthy manner. This study was conducted to thoroughly examine the factors affecting the psychological well-being of gifted students studying at a Science and Art Centre. The research was conducted with a total of 25 participants, including 7 students, 8 parents, 7 teachers, and 3 administrators, based on voluntary participation. Data were collected through semi-structured interviews, and an explanatory case study was adopted as the research method within the scope of qualitative research. Based on the findings, various factors affecting the psychological well-being of gifted students were identified. It has been found that the psychological well-being of gifted students is influenced by various factors such as personality traits, social-emotional factors, peer relationships, family structure, educational environment, and social expectations. During the interviews, the participants have emphasised these factors and stated that they are decisive in the psychological well-being processes of gifted students. Psychological counselling and guidance services, social support, family and teacher collaboration, individual and group guidance, social-emotional skills training, and parent awareness programmes can be presented as solutions to improve the process. Future research conducted in different regions and with larger study groups, using different data sources, may increase the validity and reliability of the obtained results.