Parlamenter Hükümet Sistemi ile Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin denge ve denetleme araçlarının mukayesesi

Abstract

Bu çalışma, 2017 Anayasa değişiklikleriyle hayata geçirilen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ekseninde, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin yürütme organını denetleme yetkisinde yaşanan normatif ve ampirik dönüşümü incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, mülga parlamenter sistemin denetim araçları ile yeni sistemin kurumsal mekanizmalarını dengedenetleme (checks and balances) teorisi çerçevesinde dönemsel bir analize tabi tutmaktır. Çalışmada ilk olarak, mülga sistemdeki katı parti disiplininin yasama ve yürütmeyi tek bir blokta birleştirerek “parlamenter monizme” yol açtığı; Gensoru ve Güvenoyu gibi araçların istikrarsızlık üreten siyasi enstrümanlara dönüştüğü tespit edilmiştir. Normatif düzeyde sert bir kuvvetler ayrılığı vaadiyle yapılandırılan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin, bu kronik krizleri tasfiye etme rasyoneli taşıdığı savunulmuştur. Ancak ampirik bulgular (TBMM verileri ve istatistikleri), “Partili Cumhurbaşkanlığı” müessesesi ve disiplinli meclis çoğunluğu birleştiğinde, sistemin de facto düzeyde “asimetrik bir yürütme üstünlüğüne” evrildiğini göstermektedir...

This study examines the normative and empirical transformation of the auditing power of the Grand National Assembly of Türkiye (GNAT) over the executive branch within the framework of the Presidential Government System introduced by the 2017 Constitutional Amendments. The primary objective of the research is to conduct a period-based comparative analysis of the oversight mechanisms of the abolished parliamentary system and the institutional framework of the new system through the lens of checks and balances theory. The study first identifies that strong party discipline under the abolished system merged the legislature and the executive into a single bloc, resulting in "parliamentary monism," wherein instruments such as votes of no confidence and censure degenerated into political mechanisms generating instability. The Presidential Government System, structured around a normative promise of strict separation of powers, was argued to rationale the elimination of these chronic crises. However, empirical findings based on parliamentary statistics demonstrate that the combination of the "President with Party Affiliation" model and a disciplined parliamentary majority has led to a de facto "executive dominance" in practice...