Genetik determinizmden makul bir savunuya: Genetik potansiyel ve puslu mantık

Abstract

Bu çalışmada Dawkins ve Lewontin’in genlerin insan davranışları ve fizyolojisindeki merkezi konumu üzerine olan görüşlere yer verilmektedir. Ardından ise daha makul bir savunu olarak genetik potansiyel yaklaşımına Lotfi A. Zadeh’nin ortaya attığı puslu mantık teorisi bağlamında ele alınacaktır. Genetik determinizm, cinsiyet, karakter özellikleri, zeka ve diğer fiziksel ya da davranışsal özelliklerin büyük ölçüde genler tarafından belirlendiğini öne süren gen merkezli yaklaşımdır. Modern biyoloji, genetik determinizmin mutlak deterministik olmadığını ve çevre ile etkileşimlerin gen ifadesi ve davranışlarda önemli rol oynadığını vurgular. Lewontin üçlü sarmal (triple helix) metaforu ile gen, çevre ve organizma arasındaki etkileşimler bağlamında insan davranışlarını ve fizyolojisini açıklarken Dawkins ise gen bencildir (selfish gene) metaforu ile gen merkezli bir yaklaşım sergilemektedir. Öte yandan, çok seviyeli seçilimi savunan Lewontin, seçilim biriminin yalnızca genlerle sınırlı olmadığını, hücre, organizma, popülasyon ve çevre gibi farklı biyolojik organizasyon düzeylerinde de etkili olabileceğini vurgular. Genetik potansiyel yaklaşımı, Dawkins ve Lewontin’in görüşlerinde ortak bir zemin sunmaktadır. Genetik potansiyel, canlının çevreye uyum sağlanmadan önce genlerinde var olan potansiyel yetenekleri ifade eder. Bu etkileşimlerin karmaşıklığı, genetik potansiyelin fenotipteki dereceli ve dinamik yansımalarını açıklarken, puslu mantık perspektifi ile daha net bir şekilde modellenebilir. Puslu mantık (fuzzy logic) perspektifinden bakıldığında, genetik determinizm ile çevresel etkiler arasında kesin bir “ya/ya da” ayrımı yapmak yerine, genler ve çevre dereceli ve dinamik bir etkileşim içinde görülür. Böylece fenotipin ortaya çıkışı dereceli ve dinamik bir süreç olarak kavranabilir. Sonuç olarak genetik determinizm tartışmalarında ele alınan gen ve çevrenin fenotipi iki uç arasında dereceli olarak belirleyici olduğuna varılmıştır. Klasik mantıktan farklı olarak, 0 ve 1 arasındaki değerleri de kullanması bakımından puslu mantık, gen ve çevre arasında dinamik bir model sunmaktadır.