Yapay zekânın bilimsel araştırmalarda kullanımı ve etik

Abstract

Bu çalışmanın amacı, yapay zekâ (YZ) araçlarının bilimsel araştırmalarda kullanım alanlarını incelemek ve bu kullanımın etik boyutlarını değerlendirmektir. Hızla gelişen dijital teknolojilerle birlikte bilimsel araştırma süreçleri dönüşmekte ve YZ destekli araçlar bu dönüşümde önemli bir rol oynamaktadır. Çalışmada YZ araçları, kullanım alanlarına göre kategorize edilerek bu araçların kullanım alanları hakkında bilgi verilmiş; ardından bilimsel araştırma süreçlerinin her aşamasında kullanılabilecek araçlar açıklanmıştır. Literatür taramasında ulusal ve uluslararası kaynaklar kullanılmış, özellikle sosyal bilimler alanındaki uygulamalara odaklanılmıştır. Betimsel yöntemle yürütülen çalışmada, YZ’nin veri toplama, analiz, yazım ve yayın süreçlerine katkıları değerlendirilmiş; mahremiyet, veri güvenliği, özgünlük ve akademik dürüstlük gibi etik meseleler tartışılmıştır. Bulgular kısmında ise YZ araçlarının araştırma süreçlerini hızlandırma ve kişiselleştirme potansiyeline sahip olduğu; ancak aynı zamanda algoritmik ön yargılar, şeffaflık ve sahte içerik üretimi gibi riskler barındırdığı ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, YZ araçlarının bilimsel üretime katkısı büyüktür; ancak bu araçların etik kullanımı, şeffaflık ve insan denetimi ile sonuçların bilime kazandırılmadığı sürece, bilimsel güvenilirlik ve akademik dürüstlüğün zarar görebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, bilimsel araştırmalarda YZ araçlarının sorumlu ve bilinçli kullanımı, bilimin geleceği ve akademik dürüstlük ilkeleri açısından vazgeçilmez bir gereklilik olarak değerlendirilmektedir. Yapay zekânın bilimsel araştırmalarda kullanımı ve etik konusundaki rolünü güncel verilerle destekleyen bu özgün çalışma, alana ilgi duyan araştırmacılara, meraklılara önemli katkı sunacak ve literatüre katkı sağlayacaktır.This study examines the application of AI tools in scientific research and evaluates the ethical implications of their use. As digital technologies advance rapidly, scientific research processes are transforming, with AI-supported tools playing a significant role in this change. This study categorizes AI tools according to their application areas and provides information about these areas. It then explains tools that can be used at every stage of the scientific research process. A literature review was conducted using national and international sources, with a particular focus on applications in the social sciences. Using a descriptive method, the study evaluates AI’s contributions to the processes of data collection, analysis, writing and publication, and discusses ethical issues such as privacy, data security, originality and academic integrity. The findings reveal that, while AI tools have the potential to accelerate and personalize research processes, they also carry risks such as algorithmic bias, a lack of transparency and the production of fake content. In conclusion, while AI tools can significantly contribute to scientific production, it was also concluded that scientific reliability and academic integrity could be compromised unless these tools are used ethically, transparently, and with human oversight, and the results are incorporated into the scientific record. In this context, the responsible and conscious use of AI tools in scientific research is considered indispensable for the future of science and academic integrity. This original study supports the use of artificial intelligence in scientific research and its ethical role, and will contribute to the literature and be of interest to researchers and enthusiasts in the field.