Ḥanafīte traditionalism in the Mamluk period: Ibn Abī l-ʿIzz's (D. 792/1390) commentary on the creed of al-Ṭaḥāwī

Abstract

This thesis analyses the theology of the Commentary on the Creed of Ṭaḥāwī (Sharḥ al-ʿaqīda al-ṭaḥāwiyya) by the obscure eighth/fourteenth century Damascene traditionalist Ḥanafite jurist, judge, and theologian Ṣadr al-Dīn Abū l-Ḥasan ʿAlī b. Abī l-ʿIzz (d. 792/1390). He was influenced by the thought of Ḥanbalite jurist, theologian, and polemicist Taqī al-Dīn Ibn Taymiyya (d. 728/1328) as a student of his disciple Ibn Kathīr (d. 774/1373). Ibn Abī l-ʿIzz taught at prominent Ḥanafite madrasa’s in Damascus, eventually becoming the Ḥanafite qāḍī of Damascus and, briefly, of Cairo. Like his Ḥanbalite predecessor, Ibn Abī l-ʿIzz became embroiled in religious controversy following his marked Taymiyyan criticism of another Muslim scholar. Today, the commentary on the al-ʿaqīda al-ṭaḥāwiyya is Ibn Abī l-ʿIzz’s best known work, particularly among Salafi Muslims, although the commentary was only definitively attributed to Ibn Abī l-ʿIzz in the second half of the twentieth century by the Albanian Salafi scholar Nāṣir al-Dīn al-Albānī (1914-1999).The creed of the Egyptian Ḥanafite scholar Abū Jaʿfar al-Ṭaḥāwī (d. 321/933), known as ʿAqīda ahl alsunna wa l-jamāʿa or al-ʿaqīda al-ṭaḥāwiyya, is arguably the best-known early Sunnite Muslim creedal text. The text is revered as an authentic expression of the creed of Sunnite Islam by most Sunnite Muslims, regardless of their specific theological affiliations. This is partially a result of the fact that al-Ṭaḥāwī, as a contemporary of Abū l-Ḥasan al-Ashʿarī (d. 324/935-36) and Abū Manṣūr al-Māturīdī (d. 333/944), predates the formation of the Sunnite schools of Kalām. By analysing three key issues in Islamic theology: the relationship between reason and revelation, the definition of faith (īmān), and the nature of God's speech (ṣifat al-kalām), this thesis demonstrates that Ibn Abī l-ʿIzz’s theology is fundamentally grounded in Ibn Taymiyya’s thought.

Bu tez, sekizinci/on dördüncü yüzyıl Şamlı gelenekçi Hanefî fakih, kadı ve kelâmcı Ebü’l-Hasen Sadrüddîn Alî b. Ebü'l-İzz’in (ö. 792/1390) Tahâvî Akidesi Şerhi (Şerhu'l-Akîde't-Tahâviyye) çerçevesinde onun akaid anlayışını tahlil etmektedir. Hanbelî fakihi, kelâmcısı ve cedelcisi Takiyüddin İbn Teymiyye'nin (ö. 728/1328) talebesi İbn Kesîr'e (ö. 774/1373) talebelik yapmış ve onun düşüncesinden etkilenmiş olan İbn Ebü'l-İzz, Şam'ın önde gelen Hanefî medreselerinde müderrislik yapmış, nihayetinde Şam ve kısa bir süreliğine Kahire Hanefî kadısı olmuştur. İlmî anlayışından etkilendiği İbn Teymiyye gibi İbn Ebü'l-İzz de başka bir Müslüman âlime yönelik Teymiyeci eleştirilerinin ardından dinî tartışmalara katılmıştır. Günümüzde elAkîdetü’t-Tahâviyye şerhi, İbn Ebü'l-İzz'in özellikle selefî müslümanlar arasında en çok bilinen eseri olmakla birlikte, şerh ancak yirminci yüzyılın ikinci yarısında Arnavut Selefî âlim Nâsırüddin el-Elbânî (1914-1999) tarafından Ibn Ebü’l-İzz'e kesin olarak nisbet edilmiştir. Mısırlı Hanefî âlim Ebû Ca'fer et-Tahâvî'nin (ö. 321/933) Akîdetü Ehli’s Sünneh ve'l-Cemâa veya Akîde-i Tahâviyye olarak bilinen eser, tartışmasız en iyi bilinen erken dönem sünnî itikadî metnidir. Bu metin, itikadi mezhep bağlılıklarına bakılmaksızın sünnî müslümanların çoğu tarafından sünnî islam itikadının sahih bir ifadesi olarak kabul görmektedir. Bu durum kısmen, Ebü'l-Hasan el-Eş'arî (ö. 324/935-36) ve Ebû Mansûr el-Mâtürîdî'nin (ö. 333/944) çağdaşı olan Tahâvî'nin sünnî kelâm ekollerinin oluşumunu öncelemesinden kaynaklanmaktadır. Bu tez, islam kelamındaki üç temel meseleyi (akıl ve vahiy arasındaki ilişki, imanın tanımı ve Allah'ın kelamının mahiyeti) analiz ederek İbn Ebü'l-İzz'in kelam anlayışının temelde İbn Teymiyye'nin düşüncesine dayandığını göstermektedir.