Muhammed Emin el-Herarî'ye ait Tefsir Mukaddimesi'nin Ulûmu'l-Kur'an açısından tahlili

Abstract

Kur'ân-ı Kerim İslâm dininin ilk kaynağı olması hasebiyle nazil olduğu dönemden itibaren anlaşılmaya çalışılmıştır. Kur'ân'ı daha iyi anlamak için gösterilen çaba, Kur'ân'ın anlaşılmasına yardımcı olacağı düşünülen birtakım konu başlıklarının oluşmasında etkili olmuştur. Birçoğu Kur'ân'ın kendi bünyesinden çıkan ve ulûmu'l-Kur'ân olarak tabir edilen Kur'ân ilimleri; Kur'ân-ı Kerim'in nüzûlü, toplanması, yazılması, kıraati, tefsiri, i'câzı, nâsih ve mensuhu, dil, üslûp ve belâgatı gibi konuları kapsamaktadır. Her ne kadar bu ilmin sistematik olarak teşekkülü hicri IV. ve V. asırlara kadar uzansa da Hz. Peygamber'in (s.a.s.) vefatından sonra bazı kavramların içeriğinin oluştuğu ve başlangıçta her biri müstakil bir ilim olarak ele alınıp sonraki dönemlerde ''Kur'ân ilimleri'' başlığı altında bir araya getirildiği bilinmektedir. Kur'ân'ın cem'i, çoğaltılması, kıraatler ve yedi harf vb. konu ve kavramlar buna örnek olarak zikredilebilir. Kur'ân ilimleri, tarihi süreçte ya bir konuya odaklanan bağımsız eserler tarafından yahut pek çok Kur'ân ilmini bir arada işleyen müstakil eserlerce yahut da Kur'ân tefsirlerinin mukaddimelerinde ele alınmıştır. Kur'ân ilimlerinin tefsir mukaddimelerinde ele alınma geleneğinin ilk örneklerinden biri, hicrî IV. asrın başlarında vefat etmiş olan Muhammed b. Cerîr et-Taberî'nin (ö. 310/923) Câmiʿu'l-beyân 'an te'vîli âyi'l-Kur'ân adlı tefsirine yazmış olduğu mukaddimedir. Bu geleneğin 20. yüzyıldaki örneklerinden biri de çalışma konumuz olan Etiyopyalı âlim Muhammed Emin el-Herarî'nin Hadâiku'r-Ravhi ve'r-Rayhân fi Ravâbî Ulûmi'l-Kur'ân adlı otuz üç ciltlik tefsirine yazmış olduğu mukaddimedir. Bu çalışmada Herarî'nin tefsir mukaddimesinin Kur'ân ilimleri yönünden tahlili yapılacaktır. Bu çalışma; mukaddimede yer verilen başlıkların tefsirde ne derece uygulandığının tespit edilmesi ve mukaddime ile tefsir eseri arasında teori-pratik uyumunun var olup olmaması hususunun tespit edilerek müellifin yönteminin açıklanması açısından önem arz etmektedir.Since the Holy Qur'ân is the first source of the Islamic religion, it has been tried to be understood since the time it was revealed. The efforts made to better understand the Qur'ân have been effective in the formation of some auxiliary topics that are thought to be helpful in understanding the Qur'ân. Many of these topics are called Qur'ânic sciences (Ulûm al-Qur'ân). This science covers subjects such as the revelation of the Holy Qur'ân, its collection, writing, recitation, interpretation, miraculousness, abrogation and abrogated, language, and rhetoric. The beginnings of this science emerged in the fourth and fifth Hijri centuries. However, some concepts It is known that it emerged after the death of Muhammad (pbuh). These sciences emerged as a result of various events and were initially considered as independent sciences, but in later periods they were grouped together under the title of Ulûm al-Qur'ân. In the historical process, Qur'ânic Sciences have been discussed by independent works, or by independent works that bring together many Qur'ânic sciences subjects, or in the introductions of Qur'ânic commentaries. The tradition of including Qur'ânic sciences in the introductions began in previous periods, and one of the first examples is Ibn Jarir Al-Tabarî (d. 310/923) work called Jâmiʿ al-bayân ʿan taʾwîl ây al-Qurʾân, who lived in the first centuries of the Hijri. An example of this in the 20th century is the Ethiopian scholar Muhammad Amin al-Harari's introduction to his tafsir Hadaik al-Rawhi wa al-Rayhân fi Rawâbî Ulûm al-Qur'an. In this study, Harari's introduction will be analyzed in terms of ulûm al-Qur'ân. The study is important in terms of determining to what extent the headings included in the introduction are applied in the tafsir and explaining the author's method in terms of theory-practice harmony.