Deprem zararlarından doğan özel hukuk sorumluluğu

Abstract

Bu çalışma, depremin yol açtığı zararların özel hukuk kapsamında nasıl değerlendirileceğini incelemektedir. Deprem her ne kadar doğal bir afet olsa da, yapıların inşa ve kullanımındaki insan kaynaklı kusurlar özel hukuk sorumluluğunu gündeme getirebilmektedir. Çalışmada, yapı maliklerinin, yüklenicilerin ve yapı denetim kuruluşlarının sorumlulukları; haksız fiil, sözleşmeden doğan sorumluluk ve sebep sorumluluğu çerçevesinde ele alınmıştır. Kusur, illiyet bağı ve öngörülebilirlik kavramları depremin öngörülebilir bir risk olması bağlamında değerlendirilmiştir. 7223, 6306, 634 ve 3194 sayılı kanunlar kapsamında öngörülen sorumluluk rejimleri incelenmiş; 7223 sayılı Kanun’un idari nitelikli olmakla birlikte özel hukuk sorumluluğunu dolaylı olarak tamamladığı sonucuna ulaşılmıştır. Anayasa Mahkemesinin 2024/141 sayılı kararıyla, yapı maliklerine deprem zararları nedeniyle sorumluluk yüklenmesinin hukuki öngörülebilirliğe aykırı olduğu ve bu nedenle Anayasaya aykırı bulunduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, depremden doğan zararlar bakımından özel hukuk sorumluluğunun açık, öngörülebilir ve normatif temellere dayanması gerektiği vurgulanmıştır.This study examines how damages arising from earthquakes are assessed within the scope of private law. Although earthquakes are natural disasters, human-induced faults in the construction and use of buildings may give rise to private law liability. The study addresses the liabilities of building owners, contractors, and building inspection bodies within the framework of tort liability, contractual liability, and strict liability. The concepts of fault, causal link, and foreseeability are evaluated in light of the fact that earthquakes constitute a foreseeable risk. The liability regimes established under Laws No. 7223, 6306, 634, and 3194 are analyzed, and it is concluded that although Law No. 7223 is primarily administrative in nature, it indirectly complements private law liability. In light of the Constitutional Court’s decision No. 2024/141, imposing liability on building owners for earthquake-related damages was found to violate the principle of legal foreseeability and was therefore deemed unconstitutional. Consequently, the study emphasizes that private law liability for earthquake-related damages must be based on clear, foreseeable, and normative grounds.