Bağımsız bir bilim dalı olarak İslam iktisadı: Problemler ve çözüm önerileri

Abstract

Günümüzde İslam iktisadı artık bir bilim dalı olarak kabul edilmeye başlanmış ve bununla ilgili üniversitelerde lisans ve lisansüstü bölümleri açılmıştır. Yüzyılın ilk dönemlerinde başlayan çalışmalar artarak devam etse de günümüzde bir bilim olarak İslam iktisadının mahiyeti, yöntemi, iktisadi problemlere bakış açısı ve çözüm önerileri tartışılmaya devam etmektedir. İslam iktisadına yönelik alan dışından yapılan eleştiriler daha çok bu bilim dalının varlığına yönelik iken alanda çalışan akademisyenler arasında yapılan eleştiriler ise İslam iktisadının mevcut durumu, konvansiyonel iktisattan kaynaklı problemlere yönelik çözüm önerileri ve İslam iktisadının geleceğine yoğunlaşmaktadır. İslam iktisadıyla ilgili problemler çok yönlü olmakla birlikte problemlerden birisinin de bu ilim dalının bağımsızlığı ve nereye oturtulduğunda yattığı düşünülmektedir. Bu sebeple öncelikle İslam iktisadının çerçevesi ve diğer ilimlerle ilişkisi belirlenmelidir. Üniversitelerde açılan bölümlerin işleyişine ve literatüre bakıldığında İslam iktisadının bazen fıkıhla eşdeğer, bazen de fıkhın alt dalı gibi kabul edildiği görülmektedir. Bir diğer problem ise ülkemizde İslam iktisadı denilince sadece katılım bankacılığının akla gelmesidir. Bu problemlerin İslam iktisadının gelişmesine engel teşkil ettiği, bunlar çözülmediği sürece İslam iktisadının bugün içinde bulunduğu tıkanıklığın devam edeceği düşünülmektedir. Öte taraftan İslam iktisadında var olduğu düşünülen mevcut tıkanıklığın en yakın ilim dalı olarak görüldüğü fıkha da yansıdığı, bazen de İslam iktisadındaki tıkanıklığın faturasının fıkıh ilmine ve fıkıhçılara kesildiği gözlenmektedir. Bu çalışmanın konusu, bir bilim dalı olarak İslam iktisadının mevcut durumu, konusu, kaynakları, yaşanılan bazı problemler ve bunlara yönelik çözüm önerileridir. Ayrıca fıkıh ilmi başta olmak üzere diğer İslami ilimlerle ilişkisinin nasıl olması gerektiği ve İslam iktisadı ile fıkhın ayrıldığı bazı noktalar da ele alınmaya çalışılmıştır.

Today, Islamic economics has begun to be accepted as a branch of science and undergraduate and graduate departments related to it have been opened in universities. Although the studies that started at the beginning of the century continue increasingly, the nature of Islamic economics as a science, its method, its perspective on economic problems and its solution suggestions continue to be discussed. While the criticisms against Islamic economics from outside the field are mostly aimed at its existence as a branch of science, the criticisms of the academics in the field focus on the current state of Islamic economics, suggestions for solutions to the problems arising from conventional economics, and the future of Islamic economics. Although the problems related to Islamic economics are multifaceted, one of the most significant issues is believed to lie in the question of the discipline’s autonomy and its proper placement within the broader academic landscape. For this reason, first of all, the framework of Islamic economics and its relationship with other sciences should be determined. An examination of the curricula and operational structures of university departments established in this field – as well as a review of the existing literature – reveals that Islamic economics is sometimes treated as synonymous with “fiqh” (Islamic jurisprudence) while at other times it is regarded merely as a sub-discipline of “fiqh”. Another problem is that when Islamic economics is mentioned in our country, only participation banking comes to mind. It is thought that these problems constitute an obstacle to the development of Islamic economics, and unless they are solved, the current stagnation plaguing the discipline will persist. On the other hand, it is observed that the current stagnation in Islamic economics is reflected in fiqh, which Islamic economics is most closely associated , and sometimes the blame for the stagnation in Islamic economics is laid upon the science of fiqh and scholars of fiqh. The subject of this study is the current status of Islamic economics as a branch of science, its subject, resources, some problems encountered and solutions offered for these problems. In addition, we will try to discuss how it should be related to other Islamic sciences, especially fiqh, and some points where Islamic economics and fiqh differ.