TRAVMA VE PSİKOTERAPİLER Editör Burcu Uysal TRAVMA VE PSİKOTERAPİLER Editör: Burcu Uysal Yayın No.: 4849 Psikoloji-PDR No.: 437 ISBN: 978-625-397-288-2 E-ISBN; 978-625-397-285-1 Basım Sayısı: 1. Basım, Eylül 2023 © Copyright 2023, NOBEL AKADEMİK YAYINCILIK EĞİTİM DANIŞMANLIK TİC. LTD. ŞTİ. SERTİFİKA NO.: 40340 Bu baskının bütün hakları Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Tic. Ltd. Şti.ne aittir. Yayınevinin yazılı izni olmaksızın, kitabın tümünün veya bir kısmının elektronik, mekanik ya da fotokopi yoluyla basımı, yayımı, çoğaltımı ve dağıtımı yapılamaz. Nobel Akademik Yayıncılık, 2011 yılından beri "tanınmış uluslararası yayınevi" statüsündedir. Genel Yayın Yönetmeni: Nevzat Argun -nargun@nobelyayin.com- Genel Yayın Koordinatörü: Gülfem Dursun -gulfem@nobelyayin.com- Sayfa Tasarım: Samet Tekin -samet@nobelyayin.com- Redaksiyon: Sergen Öz -sergen@nobelyayin.com- Kapak Tasarım: Mervin Selda Adal -mervin@nobelyayin.com- Görsel Tasarım Uzmanı: Mehtap Asiltürk -mehtap@nobelyayin.com- Kütüphane Bilgi Kartı Uysal, Burcu. Travma ve Psikoterapiler / Editör: Burcu Uysal 1.Basım, X + 316 s., 13,5x21,5 cm. Kaynakça var, dizin yok. ISBN: 978-625-397-288-2 E-ISBN: 978-625-397-285-1 1. Travma 2. Travma Tedavisi 3. Psikoterapi Ekolleri Genel Dağıtım ’^^SAKÂDEMÜmsÎM'WİNÖÂâlTIM TİC. LTD. ŞTİ. Adres: Bahçekapı Mh. 2465 Sk. Oto Sanayi Sitesi No:7 Bodrum Kat, Şaşmaz/ANKARA Telefon: +90 312 278 50 77 - Faks: O 312 278 21 65 Sipariş: siparis@nobelyayin.com- E-Satış: www.nobelkitap.com - esatis@nobelkitap.com www.atlaskitap.com - info@atlaskitap.com Dağıtım ve Satış Noktalan: Alfa, Kırmızı Kedi, Arkadaş, D&R, Dost, Kika, Kitapsan, Nezih, Odak, Pandora, Prefix, Remzi Baskı ve Cilt: Meteksan Matbaacılık ve Teknik Sanayi Tic. Anonim Şirketi / Sertifika No.: 46519 Beytepe Köy Yolu No.: 3 06800 Bilkent-Çankaya/ANKARA http://www.nobelkitap.com mailto:esatis@nobelkitap.com http://www.atlaskitap.com mailto:info@atlaskitap.com ON SOZ Güneşin her an aydınlattığı ve ısıttığı biı -i jd: bu güzelliklerin birer nimet olduğunu ancak bir gür. icırrüiüğı yaşadığımızda ve üşüdüğümüzde anlardık. Avm şerA.b- ba­yatımızdaki zorluklar da sahip olduğumuz güzellikleri fark etmek için bize önemli fırsatlar sunarlar. Ancak hayatta kar­şılaşılan bazı zorluklar "sınırda tecrübeler” olarak adlandıra­bileceğimiz, hayatla yaşam sınırı arasında hissettiren ya da kişisel sınırları çok aşan travmatik tecrübeler olabil ir. kemen herkes, travmatik tecrübelerle hayatında en az bir kere karşı­laşabilir ya da yakınlarının travmalarına şahit ok’hi ır, übyse ki travmatik tecrübelerin birçoğu kişilerin doğal h. m sü­reçleriyle kendiliğinden aşılır. Ancak belli travmanı; ;> o übe- ler, bazı kişilerin hayatını alt üst edebilir. Profesyonel m ' m ■ dım alma ihtiyacını doğurabilir. Tanı da bu nokm*(• o-ıy- ka psikoterapi yaklaşımları ve ekolleri travmaya tanrı L-.tkıs açıları kazandırıp farklı çözüm yollan sunarlar. Terapi süre­cinde gerek travma mağdurları gerek meslek profesyonelleri açısından bu zorlu tecrübelerle başa çıkmak için ha.svuı ıha­bilecek birçok farklı yol olduğunu bilmenin herkes açısından umut verici ve motive edici olabileceğini düşünüyorum. Tüm bu düşüncelerle bu kitap serüveni için yola çıktığımda her bir yaklaşım için hem işin pratiğinde hem de akademik anlamda tecrübeli isimlere ulaşmanın en doğru yol olduğunu düşün­düm. Kitaptaki bölüm yazarıyla birlikte aylar süren emekle­rin neticesinde bu eser ortaya çıkmış oldu.Kitap çalışmasında genel anlamda bir bülüuidk sağ­lamak için bölümler içerisinde belli düzenlemeler yapıldı. Ancak elbette her bir yaklaşımın farklı olmasının yanı sıra _ iü _ bölüm yazarlarının kendi kişisel tarzlarını da yansıtacak öz­günlüğün korunması da önemsendi.Ruhsal yaralar olarak tanımlayabileceğimiz travmaları sarmanın, çok özel ve anlamlı bir iş olduğuna inanıyorum. Bu yaralan sarma sürecinde ise her bir yaranın ve bu yarayı almış bünyenin farklılıkları sebebiyle terapide zengin yak­laşım seçeneklerini tanımak önemli olabilir. Bu kitap çalış­ması kapsamında travmayla çalışırken kullanılabilecek tüm ekol ve yaklaşımlar ele alınamamıştır. Ancak yine de önemli bazı ekolleri ve yaklaşımları tanımak için güzel bir başlangıç olabileceğini düşünüyorum. Bu alanda çalışan ve kendini bu konularda geliştirmek isteyen herkes için faydalı bir çalışma olmasını diliyorum. Dr. Burcu Uysal İbn Haldun Üniversitesi Psikoloji Bölümü dr.uysalburcu@gmail.com ORCID: 0000-0002-0202-2655Ağustos 2023, İstanbul - İV — mailto:dr.uysalburcu@gmail.com BÖLÜM YAZARLARI PSİKODRAMA VE TRAVMA Uzman Psikolog Gökhan Özcan - Psikodramatist Mrj mora Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Doktora Programı, fgokhanozcan@gmail.com, ORCID: 0000-0002-6916-6186 TRAVMAYA SİSTEMİK AİLE TERAPİSİ YAKLAŞIMI Dr. Zeynep Pınar Cohen - İstanbul Sağlık ve Teknoloji Üniversitesi İİSBF Psikoloji Bölümü, zeynep.cohen@istor.e0u.tr, □RCID: 0000-0002-1069-438X TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI TERAPİ Prof. Dr. M. Hakan Türkçapar - Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Psikoloji Bölümü, hakan.turkcapar@asbu.odu •.?, ORCID: 0000-0001-5298-8039 Uzman Klinik Psikolog Selin Tutku Tabur - Haşan Kalyoncu Üniversitesi Klinik Psikoloji Doktora Öğrencisi, selintutkutabur@gmail.com, ORCID: 00 00-0001-5726-8655 TRAVMAYA NARRATİVE TERAPİ YAKLAŞIMI Doç. Dr. Mehmet Dinç - Haşan Kalyoncu Üniversitesi Psikoloji Bölümü, mehmet.dinc@hku.edu.tr, ORCİD: 0000-0001-9544-8999 Arş. Gör. Muhammed Furkan Cinisli - İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Manevi Danışmanlık ve Rehberlik A: >.> Bilim Dalı, İbn Haldun Üniversitesi Klinik Psikoloji Progıan;i Dokton-j Öğrencisi, furkan.cinisli@stu.ihu.edu.tr, ORCİD: 00 00-00 03-2742-5677 — v — mailto:fgokhanozcan@gmail.com mailto:zeynep.cohen@istor.e0u.tr mailto:hakan.turkcapar@asbu.odu mailto:selintutkutabur@gmail.com mailto:mehmet.dinc@hku.edu.tr mailto:furkan.cinisli@stu.ihu.edu.tr BAĞLAMSAL DAVRANIŞÇILIK AÇISINDAN TRAVMAYA YAKLAŞIM Doç. Dr. Haşan Turan Karatepe - Medeniyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Ana Bilim Dalı, ibn Haldun Üniversitesi Psikoloji Bölümü, hasankaratepe@ihu.edu.tr, ORCID: 0000-0002-6394-8312 EMDR TERAPİSİNİN TRAVMAYA BAKIŞI Prof. Dr. Önder Kavakcı - Emekli Öğretim Üyesi, Serbest Hekim, okavakci@yahoo.com, □RCID: 0000-0002-4068-2208 TRAVMAYA ŞEMA TERAPİ YAKLAŞIMI F. Sevinç Göral Alkan - Dr. Klinik Psikolog, ISST Onaylı ileri Düzey Şema Terapisti, Eğitmeni ve Süpervizörü, Şema Terapi Türkiye Kurucusu ve Direktörü, sematerapiturkiye@gmail.com, ORCID: 0009-0001-4221-7916 Duygu Tüzün - Uzman Klinik Psikolog, ISST Onaylı Şema Terapist, tuzunduygu01@gmail.com, ORCID: 0000-0001-5191-9293 TRAVMAYA BEDEN ODAKLI YAKLAŞIM (SOMATİK DENEYİMLEME®) Doç. Dr. Neslihan Arıcı Özcan - İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sosyal Hizmet Bölümü, neslihan.ozcan@medeniyet.edu.tr, ORCID: 0000-0002-6169-1445 mailto:hasankaratepe@ihu.edu.tr mailto:okavakci@yahoo.com mailto:sematerapiturkiye@gmail.com mailto:tuzunduygu01@gmail.com mailto:neslihan.ozcan@medeniyet.edu.tr İÇERİKLER ÖN SÖZ....................................... iii BÖLÜM YAZARLARI................................. ...v PSİKODRAMA VE TRAVMA.......... ......................................... ...1Gökhan ÖzcanGiriş............................................................................................. ............. 1Psikodramanm Temelleri .............................................................................. 3Psikodramanm Travmaya Yaklaşımı ................................................. 11Vaka Örnekleri..................................................................................... .. 2 -Sonuç...............Kaynaklar.............................................................................................. .. ... . 33TRAVMAYA SİSTEMİK AİLE TERAPİSİ YAKLAŞIMI......... 37Z. Pınar CohenSistemik Yaklaşımın Ortaya Çıkışı...........................................................,...37 Genel Sistemler Kuramından Sistemik Yaklaşıma...............................39 Sistemik Aile Terapisinin Temel Kavramları..........................................44 Travma Nedir?..»...........,..........................................................................»,......... 51Aile Travmasının Sistemik Doğası ve TravmanınAile Üzerindeki Etkileri ...................................................................................53 Travma Sınıflandırması...................................................................................58 "Travmanın Organize Ettiği Sistemler" Kavramı..................................60 İkincil Travma ve Çift/Aile Sistemleri ...................................................61 Ailelerde Travmanın Bitmeyen Etkisi -Travmanın Kuşaklar Arası Aktarımı .........................................................<63 Aileler Travmayla Nasıl Baş Eder?..................»..........................................65 İyileşme..............................................................Vaka ÖrneğiKaynaklar........................................................................... ...................................77 - Vİİ — TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA BİLİŞSELDAVRANIŞÇI TERAPİ................................................... 83M. Hakan Türkçapar > Selin Tutku TaburTravma Nedir? Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir?..................83TSSB'nin Bilişsel Davranışçı Modeli .........................................................86TSSB'nin Bilişsel Davranışçı Terapisi .......................................................88TSSB'nin Bilişsel Davranışçı Terapi Aşamaları......................................93TSSB'nin Bilişsel Davranışçı Terapisine İlişkin Kanıtlar...................98Vaka Örneği....................................................................................................... 100Kaynaklar........................................................................................................... 106TRAVMAYA NARRATİVE TERAPİ YAKLAŞIMI .......................... 109Mehmet Dinç - M. Furkan CinisliGiriş....................................................................................................................... 109Terapiste Yönelik Dikkat Edilmesi Gereken Meseleler................... 110Kültür İçerisinde Dikkat Edilmesi Gereken Meseleler ................... 113Diğer Meseleler................................................................................................ 117Narrative Terapi: Temel Kabuller............................................................. 120Narrative Terapinin Travma Yaklaşımında KullanılanUygulama Haritaları...................................................................................... 124 Vaka Örneği....................................................................................................... 137 Kaynaklar ...........................................................................................................149BAĞLAMSAL DAVRANIŞÇILIK AÇISINDAN TRAVMAYA YAKLAŞIM........................................................... 151Haşan Turan Karatepeİşlevsel Bağlamsalcıhk .................................................................................153 İlişkisel Çerçeve Kuramı.............................................................................. 155Travmayı Çevresel Unsurları Ele Alarak Değerlendirmek............ 159 Sonuç: Bilişsel Davranışçı Terapilerin Genel Etkinliği ve3. Kuşak Yaklaşımlar ..................................................................................... 165Vaka Örneği....................................................................................................... 166Kaynaklar........................................................................................................... 172EMDR TERAPİSİNİN TRAVMAYA BAKIŞI ................................... 177Önder KavakcıSekiz Aşamalı Temel EMDR Uygulaması............................................... 186Vaka Örneği....................................................................................................... 196Kaynaklar..........................................................................................................199 — viii — TRAVMAYA ŞEMA TERAPİ YAKLAŞIMI....................... 203F. Sevinç Göral Alkan - Duygu TüzünErken Dönem Uyumsuz Şemalar.............................................................. 203 Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Kökeni...........................................204Erken Dönem Uyumsuz Şemalar ve Şema Alanları.......................205 İşlevsel Olmayan Başa Çıkma ŞekilleriŞema Modları...............................................................................^Çocuk Modları................................................................................................. 213İşlevsel Olmayan Ebeveyn Modları .........................................................214İşlevsel Olmayan Başa Çıkma Modları...................................................215İşlevsel Modlar.................................................................................................218Şema Terapi Modeli, Süreci ve Kullanılan Teknikler........................ 220Terapi İlişkisi.....................................................................................................222Şema Terapide Travmaya Yaklaşım.........................................................223Travmatik Yaşantılar, Şemalar, Başa Çıkmalar ve Modlar..............225 Travmatik Yaşantılar ile Çalışmaya YönelikŞema Terapi Teknikleri...............................................228Akut Stres Belirtilerine Şema Terapi Yaklaşımı ..............................236Vaka Örneği .................................................................................................238Sonuç .......................................................................263 Kaynaklar.................................................................................................,,..TRAVMAYA BEDEN ODAKLI YAKLAŞIM(SOMATİK DENEYİMLİME®) 271Neslihan Arıcı ÖzcanGiriş....................................................................................................................... 271 Somatik Deneyimleme..................................................................................273 Somatik Deneyimlemenin Dayandığı Kuramlar................................276 Somatik Deneyimlemenin Temel Kavramlar ve Teknikleri.......... 289 Somatik Deneyimleme Yaklaşımı Uygulama Süreci.........................295 Vaka Örneği....................................................................................................... 299 Kaynaklar ......................................................................................................... 302ÖZ GEÇMİŞLER................................................................................ 309